Programma Risico's en verantwoordelijkheden

Interdepartementaal programma
In het voorjaar van 2011 is het interdepartementale programma Risico’s en verantwoordelijkheden van start gegaan. Dit tweejarige programma houdt zich bezig met de maatschappelijke overreactie op risico’s en incidenten, ook wel de risico-regelreflex genoemd. Er komen steeds meer regels en beleidsmaatregelen om de samenleving te beschermen tegen de meest uiteenlopende risico’s. Dit complexe systeem dreigt steeds verder uit te dijen en daarmee zowel onbetaalbaar te worden als een rem te vormen op maatschappelijke innovaties en vernieuwingen. Als de risico’s hierdoor werkelijk zouden afnemen was dit wellicht nog te verdedigen, maar vaak geeft het slechts een duurbetaalde schijnveiligheid die uiteindelijk door burgers en bedrijven betaald moet worden.

Aanleiding en doel van het programma
De aanleiding is de toezegging door de minister van BZK aan de Tweede Kamer om een visie te ontwikkelen op de rol van de overheid bij het omgaan met risico’s. In 2010 vond een verkennend project plaats onder de paraplu van Vernieuwing Rijksdienst, dat de breed opgezette conferentie ‘Dag van het Risico’ organiseerde.

Het centrale doel van het programma is om voorstellen te doen voor een verruiming van het handelingsperspectief van de (rijks)overheid ten behoeve van een realistische en transparante omgang met risico’s en incidenten.

• De eerste fase is vergroting van het inzicht in de werking en de gevolgen van de risico-regelreflex, en in bestaande goede praktijken. Daarbij wordt gebruik gemaakt van binnen- en buitenlandse voorbeelden en analyses, en zo nodig worden aanvullende hulpmiddelen ontwikkeld.
• In de tweede fase is aandacht voor de ambitie om het maatschappelijk draagvlak te vergroten voor een realistische en transparante omgang met risico’s en incidenten. Dat gebeurt via allerlei dialogen met maatschappelijke actoren en de samenleving, inclusief bestuur, media en politiek.
• In de derde fase komt de kabinetsvisie over de rol van de overheid met betrekking tot risico’s tot stand. Zo mogelijk wordt daarbij een generiek kader ontwikkeld voor verantwoordelijkheidsverdeling en de toelaatbaarheid van risico’s. Dit zou waardevol zijn als toetssteen voor het handelen van de overheid en om aan politiek en samenleving te verduidelijken wat er van de overheid in principe verwacht kan worden.

Het programma vindt plaats in wisselwerking met de WRR en andere strategische adviesraden, en zoekt uitwisseling met andere overheden die werken aan dit probleem.

Samenwerking met ministeries
De inhoudelijke focus ligt vooralsnog op fysieke veiligheid. De ministeries waarmee als eerste de samenwerking wordt gezocht zijn daarom: EL&I, I&M, SZW, V&J en VWS.

De samenwerking betreft:

• goede praktijken
• elementen voor de kabinetsvisie
• casus die aspecten van de risico-regelreflex laten zien
• interdepartementale startmiddag op 20 juni (zie hieronder)
• serie workshops in het najaar
• interdepartementale bijeenkomst over de oogst op dat moment (december)

Het programma loopt tot eind 2012. Zie verder het plan van aanpak

Startbijeenkomst 20 juni 2011
Op 20 juni vindt de interdepartementale startbijeenkomst plaats voor de betrokken ministeries EL&I, I&M, SZW, V&J, VWS en BZK en overige belangstellende rijkscollega’s.

De middagvoorzitter is Peter van Lochem, directeur van de Academie voor Wetgeving. Naast een key note speaker is Donald Macrae aanwezig, de deskundige op het gebied van risico-regelreflex. Hij heeft vorig jaar op de Dag van het Risico manieren laten zien om hier anders mee om te gaan.

• Zie film voor een impressie van de Dag van het risico (19 mei 2010)
• Zie ook: filmimpressie symposium: De risico-regelreflex in het openbaar bestuur (13 april 2011)

Tijdens de startbijeenkomst komen zaken aan de orde komen als:

• wat is eigenlijk die risico-regelreflex en wat merk je ervan in de praktijk?
• kan de overheid er iets aan verhelpen en kan je zelf iets doen als professional?
• welke elementen zouden er in de kabinetsvisie moeten komen?
• wil je op de hoogte blijven van het programma, of eventueel een actieve bijdrage leveren?

De bijeenkomst is van 13.00 tot 16.30 uur; locatie en programma worden nog bekend gemaakt. Reserveren kan via Remco.Roos@minbzk.nl  

Zie ook Andere bijeenkomsten

Overreactie op risico’s en incidenten: de ‘risico-regelreflex’
Het begrip ‘risico-regelreflex’ betreft het automatisme om maatregelen opeen te stapelen ter voorkoming van een mogelijk risico, al dan niet naar aanleiding van een incident. Een bijkomend verschijnsel is dat de verantwoordelijkheid voor het afwenden of compenseren van risico’s vaak als vanzelfsprekend bij de overheid terechtkomt. De risico-regelreflex leidt op veel terreinen tot onevenwichtigheden in het veiligheidsbeleid:

• onnodig hoge kosten voor de samenleving en inefficiënte inzet van overheidsmiddelen;
• vaak een laag feitelijk veiligheidsrendement (wet van de afnemende meeropbrengst);
• buitenproportionele aantasting van andere waarden, zoals burgervrijheden;
• onduidelijkheid in verantwoordelijkheden binnen het veiligheidsbeleid;
• belemmering voor technologische innovatie in het bedrijfsleven en daarmee beperking van de welvaartsgroei.

De risico-regelreflex wordt vaak aangejaagd vanuit de politiek en de media. De overheid zelf draagt onbedoeld bij aan het beeld dat zij inderdaad het voornaamste risico-vangnet voor de samenleving is. Die verwachting leidt echter keer op keer tot teleurstelling in het kennelijke falen van de overheid.

Meer informatie
Voor vragen en opmerkingen kunt u contact opnemen met:

• programmaleider Jan van Tol (06) 48 13 10 73
• programmasecretaris Floris.Mulder@minbzk.nl (06) 12 96 97 63