Risico's en verantwoordelijkheden

Project Risico’s en verantwoordelijkheden (voorheen Toezicht voor de Toekomst) organiseert de discussie over de vraag hoe de overheid en de samenleving gezonder kunnen omgaan met risico’s en incidenten.

Op 24 september 2009 toonde de vaste Kamercommissie BZK veel belangstelling voor het onderwerp ‘reikwijdte van de verantwoordelijkheid van de overheid voor risico’s’. Er werd naar voren gebracht dat de maatschappelijke acceptatie van risico’s alsmaar afneemt, en dat Nederland toe is aan een fundamenteel debat over de verantwoordelijkheid van de overheid, zodat de discussie hierover niet bij elk incident opnieuw hoeft te worden gevoerd.

De minister zegde een algemene beschouwing toe over de vraag wanneer de overheid verantwoordelijk is voor risico’s en wanneer die bij de burgers zelf zouden moeten liggen. De risico’s waar het hier over gaat betreffen niet noodsituaties of openbare orde, maar een breed palet aan andersoortige fysieke risico’s van een meer alledaags karakter, van verkeer tot voedselveiligheid.

De Dag van het Risico is een tussenstap op weg naar de toegezegde beschouwing. Een tussenstap die gebaseerd wordt op een debat tussen beleidmakers, toezichthouders en voorlichters, politici, bestuurders, journalisten, burgers en ondernemers.

Enkele dilemma’s, geijkte patronen en taboes rond dit thema

• Nederland is nog nooit zo veilig geweest, en toch is er bijna geen tolerantie meer voor ongelukken en incidenten.
• De wetenschap en techniek maken het mogelijk om alsmaar meer risico’s waar te nemen. Daar kan je allerlei preventieve maatregelen op loslaten, maar houden die niet de illusie in stand dat het leven gevrijwaard kan worden van risico’s?
• Veiligheidsnormen zijn vaak gebaseerd op één spraakmakend ongeluk uit het verleden en niet op een risicoanalyse voor de toekomst.
• De overheid stelt niet de burger centraal en maakt geen integrale afweging van veiligheidsmaatregelen, terwijl daar wel instrumenten voor bestaan.
• Burgers en ondernemers leggen de kosten van een risico graag bij de overheid, zelfs als het lopen van het risico winstgevend was.
• Volgens een recent onderzoek vindt 85% van de kiezers politieke leiders onbetrouwbaar omdat ze meer beloven dan ze kunnen waarmaken.
• Brussel accepteert niet dat het risicoprofiel per land verschilt, waardoor Nederland wordt opgezadeld met een onnodig hoge controlelast.
• Emotioneel beladen risicoperceptie leidt tot onevenredige en kostbare maatregelen.

Organisatie van het project tot 1 augustus 2010

De projectgroep bestaat uit Jan Maarten van den Berg (IGZ), Robin den Hamer (Bureau Inspectieraad), Tom van der Hoeven (SZW), Bert Nubé (VI), Maud Oomen (Universiteit Utrecht), Hennie van der Stokker (IVW), Jan vanTol (VRD, projectleider) en Trudy Tol (Universiteit Utrecht). Sinds kort is de groep gecompleteerd met twee aankomende bestuurskundigen die hun masterscriptie zullen wijden aan een risicovergelijking.

De begeleidingscommissie bestaat uit voorzitter Gabriella Bekman (Nationale Ombudsman), Ferdinand Mertens (TU, Onderzoeksraad voor Veiligheid), Jan van den Bos (SZW), Annette Roeters (IvhO) en Rudy van Zijp (Actal). Het project is onderdeel van het programma Overheid voor de toekomst, waarvan de stuurgroep bestaat uit de SG’s van BZK, OCW en LNV plus de SG-VRD als supervisor.

Meer informatie

Voor vragen en opmerkingen kunt u contact opnemen met projectleider Jan van Tol (06) 4813 1073.