Geert Versteijlen

Twintig jaar geleden moesten we de relatie beleid en uitvoering verbeteren. Nu en over twintig jaar is het ook een topic’. Volgens Geert Versteijlen, projectleider Beleid en Uitvoering van het programma Vernieuwing Rijksdienst, moeten we blijven kijken hoe we de relatie tussen departement en uitvoering kunnen verbeteren en elkaar hierop scherp kunnen houden: ‘Het blijft een zoektocht van altijd.’ Een gesprek met Geert Versteijlen, projectleider Beleid en Uitvoering.

Het verbeteren van de relatie beleid en uitvoering is een belangrijk kabinetsstreven. De onvolkomenheden in de relatie tussen het kerndepartement en uitvoeringsorganisaties liggen hier aan ten grondslag. Soms bemoeit het kerndepartement zich te veel met de uitvoering en worden er bijvoorbeeld intensieve regels en kaders gesteld, die een optimale uitvoering vaak eerder dwarsbomen dan bevorderen. Het omgekeerde is een departement dat zich te weinig bemoeit met strategische uitvoeringszaken en het regelen van de informatievoorziening. Dit zorgt er vervolgens voor dat essentiële informatie - over knelpunten bij de uitvoering van beleid - het kerndepartement niet bereikt.

Good practices

Het project Beleid en Uitvoering richt zich op het verbeteren van het contact tussen beleidsvoeringsafdelingen en de uitvoering. Het project kijkt wat er moet gebeuren om de relatie verder te optimaliseren. Met als resultaat dat de ministeriële verantwoordelijk optimaal wordt geborgd en er voldoende ruimte is voor uitvoeringsorganisaties, weinig mogelijk sturingsdrukte en betere informatie-uitwisseling. Om dit te realiseren gaat de projectgroep kijken wat er in het verleden is gebeurd om de relatie beleid en uitvoering te verbeteren. Versteijlen vertelt dat contactpersonen op departementen en van interdepartementale projecten worden bevraagd naar welke maatregelen er zijn of worden genomen om de relatie te verbeteren of bijdragen aan de verbetering van die relatie; wat zijn bad- and good practices. ‘Het idee is om naar aanleiding van de inventarisatie een top-tien te maken van acties waar we interdepartementaal energie in moeten steken. We moeten er uiteindelijk allemaal mee bezig zijn. Op die manier kunnen we ervan leren en elkaar helpen.’ Aan de hand van de top-tien  wordt een voorstel gemaakt voor een werkconferentie op topniveau voor uitvoerings- en beleidsorganisaties. Doel is het creëren van draagvlak en het benoemen van de relevante best practices. In februari worden de resultaten van de topconferentie verwerkt tot een voorstel aan het SGO.

Beter versus kleiner

Versteijlen vertelt dat het project Beleid en Uitvoering naast het aspect ‘beter’ ook een bijdrage levert aan kleiner. ‘Als we straks effectiever en efficiënter gaan werken en de uitvoering beter gaan aansturen wordt er impliciet een bijdrage geleverd aan een kleinere rijksoverheid. Een taakstelling van twintig procent kunnen we alleen realiseren als we ook slimmer werken.’

Cultuur

Waarom de relatie beleid en uitvoering niet optimaal is, heeft volgens Versteijlen te maken met een spanningsboog die we met elkaar gecreëerd hebben. ‘De spanningsboog is gecreëerd door de verschillende oriëntaties van organisaties. Enerzijds heb je de organisaties die zich met name richten op het bedienen van de minister en de Tweede Kamer en anderzijds organisaties die zich richten op een optimale uitvoering, gericht op burgers en ondernemers. De spanning in deze twee werelden zullen we nooit helemaal kunnen weghalen. Maar we moeten er wel voor zorgen dat de spanningsboog tot positief resultaat leidt. De verschillende oriëntaties moeten elkaar tot meerwaarde brengen. De uitvoering vanuit hun kennis ten aanzien van uitvoerbaarheid en gevolgen voor burgers en ondernemers. Beleid vanuit hun kennis ten aanzien van maatschappelijke en bestuurlijke wensen.
Ik zie overal dat er hang is naar structuuroplossingen zoals aanpassing van organisaties en maatregelen. Natuurlijk kunnen die helpen. Net zo belangrijk is echter de cultuur. De manier waarop we met elkaar omgaan. Neem je elkaar serieus? Vertrouw je elkaar? Uiteindelijk maken de mensen de organisatie, dit geldt zowel voor de uitvoering als voor beleid. Het is echter wel moeilijk deze “zachte waarden” te benoemen.’

Steen der wijsheid

Versteijlen die inmiddels vijfentwintig jaar bij de rijksdienst werkt, heeft de relatie beleid en uitvoering altijd al een lastig én interessant vraagstuk gevonden. ‘Het verbeteren van de relatie beleid en uitvoering betekent een grote winstkans. Als we de twee werelden meer bij elkaar brengen en elkaar beter begrijpen, kunnen we meters maken. Ik ben niet aangesteld om de steen der wijsheid te vinden. Zoals Roel Bekker, SG Vernieuwing Rijksdienst zegt: “het moet van de departementen komen”. Dat geldt ook voor dit project. De relatie beleid en uitvoering is een continu proces dat aandacht verdient. Daarom moeten we blijven kijken of het goed gaat.